Choroba Alzheimera to przewlekła, postępująca choroba neurodegeneracyjna, która prowadzi do stopniowej utraty pamięci, zdolności logicznego myślenia i samodzielnego funkcjonowania. Dla wielu opiekunek i opiekunów osób starszych pracujących w Niemczech i innych krajach, opieka nad osobą z Alzheimerem to codzienność, ale też ogromne wyzwanie.
W tym artykule wyjaśniamy:
- jak rozpoznać pierwsze objawy choroby Alzheimera,
- na czym polega dobra opieka nad osobą chorą,
- jak radzić sobie z trudnymi sytuacjami,
- i jak współpracować z rodziną oraz lekarzami.
Jak rozpoznać chorobę Alzheimera?
Objawy Alzheimera rozwijają się powoli i stopniowo, dlatego często są mylone z „zwykłym starzeniem się”. Warto jednak znać sygnały alarmowe:
Najczęstsze objawy:
1. Zaburzenia pamięci krótkotrwałej - chory zapomina, co jadł na śniadanie, ale pamięta wydarzenia sprzed lat.
2. Pogorszenie zdolności planowania i rozwiązywania problemów - trudności w gotowaniu według przepisu, opłaceniu rachunków.
3. Zaburzenia orientacji w czasie i miejscu - chory nie wie, jaki jest dzień, miesiąc, gdzie się znajduje.
4. Trudności z mową - zapominanie słów, gubienie wątku w rozmowie.
5. Gubienie rzeczy i wkładanie ich w dziwne miejsca - np. klucze w lodówce.
6. Wycofanie się z życia społecznego - niechęć do rozmów, spotkań, hobby.
7. Zmiany nastroju i osobowości - np. nieufność, rozdrażnienie, lęk.
Jeśli zauważysz kilka z powyższych objawów, warto skonsultować to z rodziną i lekarzem, nawet jeśli diagnoza nie jest jeszcze postawiona.
Jak opiekować się osobą z chorobą Alzheimera?
Opieka nad osobą chorującą na Alzheimera wymaga dużej cierpliwości, konsekwencji i zrozumienia, ponieważ chory często nie rozumie, co się z nim dzieje.
1. Zadbaj o bezpieczne i przewidywalne otoczenie
- Ustal stały rytm dnia - pobudka, posiłki, spacery, toaleta o tych samych porach.
- Ogranicz bodźce - zbyt dużo dźwięków i zmian może wywołać niepokój.
- Usuń niebezpieczne przedmioty - np. ostre noże, luźne dywaniki.
- Oznacz pokoje lub szafki obrazkami lub dużymi napisami.
2. Komunikuj się prosto i spokojnie
- Mów powoli, używaj prostych słów.
- Nie zadawaj pytań otwartych - zamiast „Co chcesz zjeść?”, zapytaj: „Chcesz zupę czy kanapkę?”
- Unikaj kłótni i nie poprawiaj chorego, gdy mówi coś nieprawdziwego - dla niego to realne.
3. Zachęcaj do samodzielności
- Pomagaj, ale nie wyręczaj - pozwól choremu wykonać tyle, ile jest w stanie.
- Przygotuj ubrania w odpowiedniej kolejności, ale pozwól samemu się ubrać.
- Wspieraj w drobnych zadaniach domowych, które chory jeszcze potrafi wykonać.
4. Zadbaj o aktywność i rutynę
- Codzienny spacer lub kilka minut na świeżym powietrzu to nie tylko ruch, ale też stabilizacja emocjonalna.
- Zachęcaj do prostych zajęć - układanie zdjęć, rysowanie, słuchanie muzyki.
- Unikaj długiego siedzenia bez celu – nuda może prowadzić do niepokoju i agresji.
5. Reaguj spokojnie na trudne zachowania
- Chorzy mogą być czasem agresywni, podejrzliwi, odrzucać pomoc. Pamiętaj: to nie ich wina, tylko objaw choroby.
- Zmieniaj temat, oferuj inną aktywność.
- Zrezygnuj z czynności, które wywołują opór - spróbuj ponownie za kilka minut.
Jak informować rodzinę i lekarza?
Jako opiekunka/ opiekun, masz kontakt z chorym każdego dnia. Twoje obserwacje są bardzo ważne dla lekarza i rodziny.
Co warto notować:
- Nowe objawy (np. problemy z mową, apatia, agresja).
- Częstotliwość i sytuacje, w których pojawiają się trudne zachowania.
- Postępy lub pogorszenie (np. utrata umiejętności samodzielnego jedzenia).
- Reakcje chorego na leki, zmiany w diecie, rutynie.
- Zaleca się prowadzenie prostego dziennika opieki, który możesz pokazać rodzinie lub lekarzowi podczas wizyty.
Najczęstsze trudności w opiece i jak je pokonać
1. Ucieczki z domu
- Chorzy często próbują „wrócić do domu”, choć są we własnym mieszkaniu.
- Zainstaluj blokadę drzwi, zamki, czujniki ruchu. Oznacz drzwi napisem „Toaleta” albo „Pokój”.
2. Odmowa kąpieli lub zmiany ubrań
- Częsty problem - chory nie czuje potrzeby higieny.
- Stwórz spokojną atmosferę, mów o „relaksującej kąpieli”, a nie „musisz się wykąpać”.
3. Odwrócony rytm dobowy
- Chorzy mogą spać w dzień, a być aktywni w nocy.
- Zadbaj o aktywność w ciągu dnia, ogranicz drzemki. Zastosuj wieczorne rytuały wyciszające.
4. Podejrzenia i oskarżenia
- Np. że ktoś coś ukradł, schował lub powiedział
- Zachowaj spokój, poszukaj zguby wspólnie, nie przekonuj na siłę, że „to nieprawda”. W skrajnych sytuacjach powiadom rodzinę.
Co zrobić, gdy osoba chora oskarża Cię o kradzież?
Chorzy na Alzheimera często zapominają, gdzie coś odłożyli, a ich mózg „dopowiada” sobie historię, że ktoś im to zabrał. Najczęściej to nie złośliwość, to zaburzenie percepcji i pamięci.
Jak reagować:
1. Zachowaj spokój, nie tłumacz się nerwowo
- Nawet jeśli oskarżenie jest bolesne, nie podnoś głosu i nie odpowiadaj agresją.
- Mów spokojnie: „Zaraz razem poszukamy, na pewno się znajdzie.”
2. Zaproponuj wspólne szukanie zguby
- Często „zaginione” rzeczy są schowane przez chorego w nietypowych miejscach, np. skarpety w szufladzie z dokumentami, pieniądze w lodówce.
3. Wspólne szukanie może odwrócić uwagę i wyciszyć emocje.
- Nie naciskaj, żeby chory „uwierzył”
- Dla osoby z Alzheimerem jego wersja wydarzeń jest prawdziwa. Próba udowodnienia, że się myli, może tylko pogorszyć sytuację i zwiększyć niepokój.
4. Dokumentuj incydent
- Zapisz datę, godzinę, dokładny przebieg sytuacji, co powiedziałaś/powiedziałeś, co zrobiłaś/zrobiłeś, gdzie znaleziono przedmiot.
- Te notatki mogą być bardzo ważne, gdyby sytuacja się powtarzała lub gdyby doszło do rozmowy z rodziną czy lekarzem.
5. W skrajnych przypadkach poinformuj rodzinę lub pełnomocnika
- Jeśli sytuacja się powtarza, chory nie daje się uspokoić, albo oskarżenia są poważne (np. dotyczą pieniędzy, biżuterii), niezwłocznie poinformuj rodzinę.
6. Zadbaj o swoją ochronę
- W sytuacjach konfliktowych dobrze jest nie być samemu. Jeśli to możliwe, poproś o obecność członka rodziny lub osoby trzeciej przy rozmowach lub ważnych czynnościach (np. porządkowaniu rzeczy chorego).
- Warto uzgodnić z rodziną jasne zasady dotyczące pieniędzy, zakupów, przekazywania dokumentów, najlepiej na piśmie.
7. Zabezpiecz swoją pozycję
- Jeśli oskarżenia są powtarzalne i zaczynają wpływać na Twoją opinię u rodziny, poproś o rozmowę i jasno wyjaśnij, że są to objawy choroby, ale że oczekujesz wzajemnego zaufania i ochrony dobrego imienia.
- W razie potrzeby zaproponuj np. prowadzenie dziennika wydatków, listy zakupów z podpisami, itp.
8. W wyjątkowo trudnych przypadkach - rozważ zmianę miejsca pracy
- Jeśli rodzina nie współpracuje, podopieczny staje się agresywny, a sytuacja zaczyna zagrażać Twojemu zdrowiu psychicznemu lub reputacji, masz prawo powiedzieć „dość”.
Wskazówki dla opiekunek i opiekunów - jak dbać też o siebie
- Zadbaj o odpoczynek - krótkie przerwy w pracy, czy wyznaczony czas wolny dla siebie to inwestycja w Twoją cierpliwość.
- Nie izoluj się - rozmawiaj z innymi opiekunkami i opiekunami, np. na forum https://www.opiekunki24.pl/forum
- Proś o wsparcie rodzinę chorego oraz koordynatora - nie bój się mówić o swoich trudnościach.
- Nie wstydź się szukać pomocy psychologicznej - opieka nad osobą z Alzheimerem jest obciążająca.
Choroba Alzheimera zmienia życie chorego, ale również jego opiekuna. Dobrze prowadzona opieka to nie tylko wykonywanie codziennych czynności, ale też budowanie poczucia bezpieczeństwa i godności. Twoja rola jako opiekunki lub opiekuna osoby starszej jest nieoceniona, a Twoje zaangażowanie może znacząco poprawić jakość życia podopiecznych.
Pamiętaj: nie jesteś sama/ sam. Masz prawo do wsparcia, odpoczynku i rozmowy. Korzystaj z naszej społeczności, wymieniaj doświadczenia i pytaj - razem łatwiej!
Za jakiś czas opublikujemy drugą część artykułu: „Edukacja i świadomość choroby, kluczem do lepszej opieki”.
Serdecznie zapraszamy do dzielenia się swoimi doświadczeniami. Życzymy przydatnej lektury.Udostępnij dalej ten artykuł. Ta wiedza może naprawdę komuś pomóc.
